Blog

4&5 mei

Twee belangrijke dagen waarop we stilstaan bij de verschrikkelijke oorlog. Twee dagen die niet zonder elkaar kunnen; enerzijds het grote verlies dat geleden is, anderzijds het gevoel van vrijheid, juist door dat grote verlies. Twee belangrijke momenten die hand in hand gaan.

Het is al laat op de avond als ik gebeld word door een man met de vraag of ik tijd en ruimte heb om de uitvaart van zijn broer te begeleiden. Er is sprake van zelfdoding.

Dit zijn altijd de moeilijkere meldingen in mijn werk. Hier komen zoveel emoties bij elkaar. Ik pak mijn spullen en rijd de donkere nacht in op weg naar een huis vol vragen en verdriet.

Binnen is het chaotisch. Er lopen veel mensen in en uit; familie, vrienden, buren. Het verdriet en de wanhoop zijn voelbaar. Aan alles is duidelijk dat deze mensen op dit moment niet de ruimte hebben om al iets te beslissen rondom de uitvaart. En dat is ook helemaal niet nodig. Het belangrijkste nu is om elkaar te leren kennen en te zorgen dat het lichaam op de manier opgebaard wordt, zoals zij dat graag willen. Morgen zien we wel weer verder.

Als ik de volgende dag terugkom is het opvallend rustig in huis. Waar er gisteren zeker een man of vijfentwintig door het huis liep, zijn het er nu nog zeven. Zijn vrouw, zijn twee kinderen met partners en zijn broer en zus. Maar naast dat het een stuk minder mensen zijn, is vooral de energie heel anders. Het verdriet is aanwezig, maar het voelt lichter dan gisteren.

Ik ga op de bank zitten en krijg een kop thee aangereikt van zijn dochter. Als ik vraag of ze een beetje hebben geslapen, knikken ze allemaal bevestigend. Wat fijn, want in een tijd als deze is het zo belangrijk om een beetje goede nachtrust te hebben.

Nadat we rustig een kop thee hebben gedronken, gaan we langzaam de eerste stappen zetten die gezet moeten worden. Naast dat we de praktische kanten bespreken, worden er veel herinneringen opgehaald. Mooie herinneringen, maar vooral verdrietige en zware herinneringen. Hij was namelijk al zeker dertig jaar depressief. Het leven met hem was niet makkelijk. Er hing altijd een soort sluier over hen heen. Ze hielden zielsveel van hem, maar hij drukte ook een flinke stempel op het leven. Daarnaast had hij al meerdere pogingen gedaan en leefden ze continu in de angst van het moment waarop hij definitief uit het leven zou stappen.
De dag loopt op zijn einde en we spreken weer af voor de volgende ochtend.

De volgende dag zitten we weer met dezelfde mensen. Ook nu vraag ik weer of ze goed geslapen hebben en wordt er instemmend geknikt.

‘Als een roos’, zegt zijn dochter.
Liefdevol, maar met betraande ogen kijkt ze me aan.
‘Vannacht realiseerde ik me ineens dat door zijn dood, wij, inclusief hij, allemaal bevrijd zijn.
Dit is onze eigen 4&5 mei…’

Geheime tactiek

Geheime tactiek

Met grote ogen staart hij me aan als hij mij al klaar ziet staan bij de ingang van de kerk.
‘Hoe kan dat nou?’ vraagt hij met zijn kinderlijke stemmetje. ‘Jij was net nog bij opa en oma thuis en nu ben je ineens eerder hier dan wij.’

Ramptoerist

Nee!! Niet doen!!’ snauwt hij haar toe. ‘Ga weg, jij bent geen vriendin van papa, ga weg!’

Waarschijnlijk kennen jullie allemaal wel het fenomeen ramptoerisme.

Tips!

Terwijl Hanneke zich klaar maakt om naar bed te gaan, hoort ze beneden in de woonkamer ineens een hele harde klap. Zo snel als ze kan, rent ze naar beneden.

Ik rouw om jou

Het is nog vroeg in de ochtend als ik via de achterdeur de boerderij binnenstap voor het eindgesprek.
Het is stil in huis.

Natuur

Trillend en shakend staat ze naast de kist waar haar man vanmorgen in is gelegd. Ze waren het weekend nog met het hele gezin naar Zeeland geweest zoals ze dat elk jaar deden in de meivakantie. Niemand had kunnen vermoeden dat ze nu afscheid van hem moesten nemen.

4 minuut 17

‘Wat is het meest zenuwslopende moment in jouw werk geweest tot nu toe?’ vraagt een vriendin aan mij.

10 Jaar Loteringen Uitvaart!

16 mei 2014; de 68e verjaardag van mijn vader. Tenminste, dat zou het geweest zijn als hij nog leefde.

Zomerschrik deel 4

‘Ik heb echt geen zin om weer helemaal naar het meer toe te lopen.’, zegt mijn dertienjarige puberzoon. We maken een rondreis door Montenegro. Nu zijn we op een prachtige plek in de bergen, in zo’n idyllisch houten huisje. Ons huisje bevindt zich op 1600 meter hoogte.

Financiële zekerheid

‘Lianne, heb jij nog een vraag voor mij?’, vraag ik haar terwijl we samen aan de hand van de praatplaten de dag van de uitvaart hebben doorgenomen. Ze kijkt me een tijdje aan, ik hoor haar hersenen bijna kraken.

Schoonmaakperikelen

Ooit werkte ik als operationeel directeur bij een grote kinderopvang organisatie. Hele leuke, afwisselende baan. Enerzijds bezig met de ontwikkeling van de belangrijkste mensen uit onze maatschappij, de kinderen,

Bingo!

‘Nummer 6, 6…..nummer 58, nummer 58’, leest Els hardop voor nadat de balletjes uit de bingomolen vallen. Vlak daarachteraan hoor ik vanuit de zaal een enigszins gedempte stem roepen: ‘Bingo’.

Geschiedvervalsing

Waarschijnlijk kennen jullie allemaal wel van die verhalen over families waar van alles in speelt en wat dan rond de uitvaart ineens tot echt gedoe leidt.

Kakker

‘Ik voel me zo ontzettend beledigd’, hoor ik een collega-uitvaartbegeleider zeggen terwijl deze met een andere collega de verzorgruimte uitloopt bij het rouwcentrum.

Gouden kooi

Het nieuws slaat in als een bom; nog geen vijftien jaar oud en eierstokkanker.

André en Marjan kijken de arts met verbijstering aan. Dit kan niet waar zijn, ze moeten het mis hebben. Hun dochter Esmee zit naast hen, haar gezicht verraadt geen enkele emotie, ze kijkt alleen maar recht voor zich uit.

Spreken op een uitvaart

Tip voor het nieuwe jaar.

Als ik hem naar voren zie komen lopen, bekruipt mij al een benauwend gevoel, als hij dan ook nog eens zijn ‘boekwerk’ uit zijn binnenzak haalt, weet ik het zeker;

Gedrag versus werkelijke bedoeling

Onlangs had ik een ontzettend verdrietige uitvaart van een klein kindje. Het jongetje bleek na de geboorte een ernstige hartafwijking te hebben en na amper 48 uur moesten zijn ouders en zijn broer afscheid van hem nemen. Zoals je je kunt voorstellen, hebben dit soort overlijdens voor iedereen een verschrikkelijke lading.

Recht op afscheid

‘Ik denk gewoon dat het beter is als we mam niet te veel belasten, dat trekt ze echt niet en dan is ze volgende week helemaal van het padje’, zegt de oudste zus. De jongere zus kijkt haar geïrriteerd aan. ‘Wat een onzin!

Als een feestje geen feestje is

‘Kom jij onze Liz brengen’, vraagt Mees als hij mij aan ziet komen.

Hij staat mij, met een stralende lach, in de deuropening op te wachten. Hij is net vier. Zijn zusje is overleden. Complicaties na een operatie en nu komt ze bijna thuis vanuit het mortuarium om thuis opgebaard te worden.
‘Nee, nog niet Mees, maar dat duurt niet lang meer’.

Zomerschrik deel 3

Mijn grootste wens is altijd geweest om een keer aanwezig te mogen zijn bij een obductie van een lichaam. En nu eindelijk is het zover!

Circle of life

Met gierende banden en loeiende sirenes bereiken ze het ziekenhuis. Vliegensvlug wordt ze uit de ambulance gehaald en meegenomen.

Psychologie van de koude bodem

Het is 7.00 uur, mijn wekker gaat. Ik doe mijn ogen open en geniet van de rust die er in ons huis is. Iedereen ligt nog diep in dromenland. Ik neem de stilte in mij op en geniet ervan, want ik weet dat dat van korte duur is. Ik stap uit bed, maak de kinderen wakker en in mijn hoofd druk ik op de startknop van een figuurlijke stopwatch.

Omdenken

‘Het gaat eigenlijk boven verwachting goed met ons’, zegt Rogier als ik aan zijn keukentafel zit voor ons nagesprek. Drie weken geleden heb ik de uitvaart gedaan van zijn vrouw. Ze was pas achtendertig. Hij vertelt hoe Anne, hun dochter van zes, en hij het leven weer proberen op te pakken.

Wat doet er nou echt toe?

Misschien is het je opgevallen, misschien ook niet, maar vorige maand stond er geen column van mij in het Contact.  Het ‘ergste’ wat je kan gebeuren

Afscheid als begin

Inherent aan mijn beroep is dat je op elke verjaardag, borrel, of wat dan ook, vragen krijgt over je werk. ‘Is dat niet heel heftig, vind je het naar om altijd omgeven te zijn door verdrietige mensen, vind je zo’n overleden mens niet eng.’

Proost

‘En wat gaat er dan allemaal precies gebeuren met mijn lichaam als ik dood ben?’. Ik zit voor de derde keer bij Margreet op de bank. Ze heeft kanker en ervoor gekozen om het leven te beëindigen middels euthanasie.

Niet gesproken toch gehoord

Niet gesproken, toch gehoord.

‘Ik wil niets zeggen, dat durf ik niet’, antwoordt de twaalfjarige Pim als zijn moeder Annet vraagt of hij ook iets wil zeggen tijdens de uitvaart.

De dood is koud

Tineke kijkt de groep rond terwijl ze de jongste van het stel aan het verschonen is. In een hoekje, in de binnenzandbak, ziet ze Jelle zitten samen met nog drie kinderen. Terwijl Jelle elk kindje even aanraakt, hoort ze hem steeds zeggen; ‘niet dood’.

Troost

‘Ik las je artikel in de krant over je hond Doedel. Is het mogelijk een afspraak te maken om te praten over mijn uitvaart?’. Joop is een man van vijfenveertig. Hij heeft samen met zijn vrouw drie kinderen en sinds twee jaar de diagnose kanker.

Versterven

Zoals ik al eens eerder heb geschreven, heeft mijn vader ervoor gekozen om zelf het leven te beëindigen. Hij was zijn hele leven al depressief en het idee dat hij nog minstens dertig jaar zou leven, was voor hem ondragelijk. Dat hij voor de dood koos, was heftig, maar wel begrijpelijk en hadden wij uiteindelijk ook vrede mee. Dat hij het zelf heeft moeten doen daarentegen, in alle eenzaamheid en als een groot geheim, dat is wat pijn deed. Waarom mocht en kon hij er niet voor kiezen het op een humane manier te doen? Dat heb ik echt nooit begrepen.
Maar goed, het was 2001. Het inzicht dat psychisch lijden ook ondragelijk kon zijn, was toen nog niet echt een geaccepteerd gedachtengoed en het was verdomd moeilijk een arts zo ver te krijgen dat deze zou willen meewerken.

Inmiddels zijn we tweeëntwintig jaar verder en was ik in de veronderstelling dat er grote stappen gemaakt waren. En als je Google erop naslaat, kom je er al snel achter dat het wel degelijk mag, als er sprake is van vrijwilligheid, weloverwogenheid, ondraaglijkheid én uitzichtloosheid. En door met name dat laatste punt, uitzichtloosheid, blijft het, tweeëntwintig jaar later, nog steeds een zeer ingewikkeld verhaal. Er zijn maar weinig artsen en psychiaters die dat vast durven te stellen.

De afgelopen periode heb ik in mijn werk te maken gehad met twee mensen, eentje van halverwege de zestig en eentje van eind veertig. Beiden lichamelijk gezonde mensen die al zo lang als ze zich kunnen herinneren te maken hebben met zware depressies of andere psychiatrische problematieken. Twee mensen die verlangen dat het psychisch ongemak stopt. Twee mensen die alle hulpverlening die er is, al langs hebben zien komen. Twee mensen die zich zó naar voelen, dat de dood als een verlichting voelt. Twee mensen die volgens de professionals voldoen aan de criteria; vrijwilligheid, weloverwogenheid, ondraaglijkheid en uitzichtloosheid. Maar toch willen zij hen niet euthanaseren. En is de overstap naar een andere arts voor hen een te langslepend proces.

Deze mensen kunnen er natuurlijk voor kiezen om ergens eenzaam en alleen, net als mijn vader, hun leven te beëindigen en zich waar en hoe dan ook te laten vinden door hun geliefden. Maar dat willen ze niet. Het enige dat ze willen, is sterven in de nabijheid van hun geliefden, op een legale manier, zodat diezelfde geliefden straks niet ineens medeplichtig zijn aan een zelfdoding of ze op een nare manier ergens vinden.
En wat doen deze twee mensen dus? Zij kiezen voor een soort van versterven; stoppen met eten en drinken met de dood als gevolg. En dat is een hele moeilijke beslissing, want iedereen die zich daar een beetje op inleest, weet dat dit bij een gezond lichaam een zeer heftig proces kan zijn. Wat een moed moet je dan hebben!

Maar waarom is het anno 2023 nog steeds zo moeilijk om op een humane manier zelf te mogen bepalen dat het genoeg geweest is, dat het leven zoveel pijn doet, op welke manier dan ook, dat je wil kiezen voor het einde?

Noot: Dit is geen pleidooi voor zelfdoding. De situaties waarover ik schrijf (incl, mijn vader), zijn personen waarvan de psychiaters aangegeven hebben uitbehandeld te zijn en volledig door de belangrijke personen om hen heen gesteund worden in hun keuze.
Mocht jij of iemand in je omgeving gedachten hebben over zelfdoding, neem dan contact op met 113 zelfmoordpreventie.